Амырлажып мендилежир, чолукшуур ёзулалдар

Амырлажып мендилежир, чолукшуур ёзулалдар

-Мендилежири деп чул?

Экиилежип мендилежири дээрге кижиге кижизиин коргузери болур.

- Амырлажыры деп чул? Амырлажыр ёзулал бир хонгаш-ла албан болур ёзулал. Кожа-хелбээ чурттап турар кижилер эртенин-не ужуражып келгеш, албан амырлажып мендилежир. Шаанда тывалар хол тудушпас, айтырыг солчуп амырлажып мендилежир турган. Чижээ:

- Амыр тур силер бе ынар? – деп биче назылыг кижи айтырар.

-Амыр тур бис. Силер амыр тур силер бе, ынар? – деп улуг назылыг кижи харыылааш, улаштыр айтырар.

«Амыр-ла бе, ынар?» дээри чингине тыва мендилежиишкин.

-Чолукшууру деп чул? Чолукшуур ёзулал кончуг ховар, бир чыл болгаш, эрги чылды удеп чаа чылдын Шагаа хуннеринде чолукшуур. Биче назылыг кижилер боттарындан улуг назылыг кырган-авалары, кырган-ачалары биле, торел аймактын эн улуг назылыг кижизи-биле Шагааны уткуштур чылда бир катап чолукшуур.Ол шакта уруг-дарыг, ог-буле ишти безин ылгал чокка чолукшуур.

Шагаага келген бугу улус чолукшуп, бараалгажыр, белек–селээн, кадак-дадаазынын солчур.

Кайы –бир аныяк кижи аалдын улуг назылыг кижизи-биле чолукшуур дээн болза, сержи кадакты ийи холунун ору корген адыжынга арта каггаш, чолукшуур дээн кижизинге «Амыр-ла!»дээш, ийи холун сунар. Улуг кижи мендизин харыылааш, мендилешкен кижинин холдарынын кырынга база ийи холун салгаш, белекти хулээп алыр.

Кижи бурузу чолукшуп мендилешкеш, ал-боттун, мал-маганнын хур-менди кыш ашканын база мынчаар айтыржыр:

- Мал ыт-куштансол-ла тур бе?

- Сол-ла тур.

- Оът-сиген, тараа-быдаачаагай-ла бе?

- Чаагай-ла тур.

- Аарыг-аржык, думаа-ханааоршээл-ле тур бе?

- Оршээл-ле ийин.